Məzmuna keçin

Məlumatlar

Şirkətlər qrupunda idarəetmə hesabatı: rəqəmlərin bir versiyası

Şirkətlər qrupu idarəetmə hesabatında rəqəmlərin bir versiyasını necə əldə edir: metrikalar lüğəti, ümumi siyahılar, gecə yoxlamaları və həftəlik biznes icmalı.

Dərc olunub
8 dəq oxuma
8 dəq oxuma

Şirkətlər qrupunda gəliri, aktiv müştəriləri və marjanı hər şirkət öz bildiyi kimi hesablayır, ona görə direktorlar şurası rəqəmlərin uzlaşdırılması ilə başlayır. Daha bir hesabat aləti bu problemi həll etmir. Onu dörd razılaşma həll edir: hər metrikanın bir tərifi və adı məlum olan sahibi, ümumi siyahılar, avtomatik yoxlamalar və hamının gəldiyi bir həftəlik icmal.

Qısaca

  • Gartner-in qiymətləndirməsinə görə, məlumat keyfiyyətinin aşağı olması bir təşkilata ildə orta hesabla ən azı 12,9 milyon ABŞ dollarına başa gəlir. Qiymətləndirmə 2020-ci ilin tədqiqatına əsaslanır.
  • Məsələ insanlarda və proseslərdədir. Wavestone-un 2024-cü il sorğusunda məlumat rəhbərlərinin 77,6%-i əsas maneə kimi mədəniyyəti, insanları və prosesləri göstərib.
  • 10 nömrəli MHBS (IFRS 10) üzrə rəsmi konsolidasiya artıq vahid uçot siyasətini, qrupdaxili əməliyyatların çıxarılmasını və bir hesabat tarixini tələb edir. İdarəetmə hesabatına eyni nizam hər həftə lazımdır.
  • Qısa metrika siyahısından başlayın. Hər metrikanın tərifi, düsturu, sahibi və mənbəyi olur.

Şirkətlərin rəqəmləri niyə fərqlənir

Qrupun şirkətləri adətən müxtəlif sistemlərdə işləyir: birində bir mühasibat proqramı, o birində başqası, üstəlik bron sistemi, CRM və cədvəllər. Onların üzərində hər komanda öz hesabatlarını qurur. Gartner müxtəlif mənbələrdən gələn məlumatların uzlaşmamasını məlumat keyfiyyətinin ən çətin problemi adlandırır və səbəbini izah edir: məlumatlar dağınıq şəkildə saxlanılır və aparılır, aralarında xeyli təkrar, boşluq və ziddiyyət olur. Qiyməti də orada göstərilib. Məlumat keyfiyyətinin aşağı olması təşkilatlara ildə orta hesabla ən azı 12,9 milyon ABŞ dollarına başa gəlir və Gartner bu rəqəmi özünün 2020-ci il tədqiqatına aid edir.

Əl işi vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Gartner maliyyə uçotu və nəzarəti sahəsində çalışan 497 nəfər arasında sorğu keçirib və nəticələri 2024-cü il fevralın 21-də dərc edib: mühasiblərin 18%-i ən azı gündə bir dəfə maliyyə səhvi edir, 59%-i isə ayda bir neçə səhvə yol verir. Gartner-in analitiki xəbərdarlıq edir: belə səhvlər ayın bağlanmasına düşəndə şirkət yanlış məlumatlara əsaslanan qərarlar verə bilər.

Bağlanmanın özü də ləng gedir. APQC-nin 11 223 şirkət üzrə göstəricisinə görə, median şirkətdə ilk sınaq balansından razılaşdırılmış aylıq konsolidə edilmiş hesabata qədər altı təqvim günü keçir. Ay bitəndən bir həftə sonra gələn hesabat artıq həmin ayı idarə etməyə kömək etmir.

Daha yüksək qiymətləndirmələr də var. Tomas Redman 2017-ci ildə MIT Sloan Management Review jurnalında yazırdı ki, keyfiyyətsiz məlumatlar şirkətlərin əksəriyyətinə gəlirin 15%-dən 25%-dək hissəsinə başa gəlir. Bu, ölçmə yox, ekspert qiymətləndirməsidir, amma miqyası göstərir.

Bununla belə, səbəb nadir hallarda proqramlarda olur. Məlumat və süni intellekt rəhbərləri arasında keçirilən Wavestone sorğusunun 2024-cü il buraxılışında yalnız 37% məlumat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq cəhdlərinin uğurlu olduğunu deyib, 77,6% isə məlumatlara əsaslanan idarəetməyə keçidin əsas maneəsi kimi mədəniyyəti, insanları, prosesləri və təşkilatı göstərib.

Rəsmi kon­so­li­da­siya nə öyrədir

MHBS üzrə hesabat verən qrup rəqəmlərin bir versiyasını necə almağı artıq bilir. 10 nömrəli MHBS ana şirkəti və onun törəmə şirkətlərini vahid iqtisadi subyekt kimi göstərir və buna necə nail olmağı izah edir:

10 nömrəli MHBSStandart nə tələb edirİdarəetmə hesabatında eyni qayda
19-cu bəndOxşar əməliyyatlar üçün vahid uçot siyasətiBütün şirkətlər üçün hər metrikanın bir tərifi
B87 bəndiQrup üzvü başqa siyasət tətbiq edirsə, düzəlişlərŞirkət başqa cür hesablayırsa, yazıya alınmış çevirmə üsulu
B86(c) bəndiQrupdaxili gəlirlər, xərclər və pul axınları tam çıxarılırQrup şirkətləri arasındakı satışlar qrupun gəlirindən çıxarılır
B92 bəndiAna və törəmə şirkətlər üçün eyni hesabat tarixiBir təqvim: həftə və ay hər yerdə eyni gündə bitir

Fərq tezlikdədir. Rəsmi konsolidasiya rübdə və ya ildə bir dəfə aparılır və həftələr çəkir. Rəhbərlərə isə eyni keyfiyyət hər bazar ertəsi lazımdır.

Müddət də var. 2024-cü ilin aprelində buraxılmış 18 nömrəli MHBS (IFRS 18) 2027-ci il yanvarın 1-də və ya ondan sonra başlayan illik dövrlərə tətbiq olunur. Standart rəhbərliyin müəyyən etdiyi fəaliyyət göstəricilərinin, yəni rəhbərliyin ictimai açıqlamalarda istifadə etdiyi gəlir və xərc aralıq yekunlarının açıqlanmasını tələb edir. MHBS üzrə hesabat verən qrup üçün öz metrikalarının tərifləri daxili məsələ olmaqdan çıxır.

Metrikalar lüğəti

Birinci razılaşma metrikalar lüğətidir. Bu, əsas metrikaların siyahısıdır və orada hər metrikanın tərifi, düsturu, təfərrüat səviyyəsi, sahibi və mənbəyi var. Şərti nümunə:

MetrikaTərifTəfərrüat səviyyəsiSahibMənbə
GəlirGeri qaytarmalar və ƏDV çıxılmaqla ödənilmiş sifarişlər, qrupun digər şirkətlərinə satışlar istisna olmaqlaŞirkət, günQrupun maliyyə direktoruUçot sistemi
Aktiv müştəriSon 90 gündə ən azı bir ödənilmiş sifarişi olan müştəriŞirkət, aySatış rəhbəriCRM və ödənişlər
Ümumi marjaGəlirdən malların və çatdırılmanın birbaşa maya dəyəri çıxılır və nəticə gəlirə bölünürŞirkət, məhsul kateqoriyası, həftəHər şirkətin maliyyə direktoruUçot sistemi

Təriflərin özünü hər qrup özü seçir. Vacib olan odur ki, hər metrikanın tərifi bir olsun. Kimball Group-un razılaşdırılmış faktlar haqqında qaydası bunu dəqiq deyir: eyni göstərici müxtəlif yerlərdə rast gəlinirsə, rəqəmlər müqayisə edilməzdən və ya toplanmazdan əvvəl onun tərifi eyni olmalıdır. Təriflər uyğun gəlmirsə, göstəricilərə fərqli adlar verilməlidir ki, istifadəçilər və hesabatlar bunu görsün. Gəliri fərqli başa düşən iki şirkətə ya bir razılaşdırılmış tərif, ya da iki ad lazımdır.

Tərifin harada saxlanması da vacibdir. Hər panelin öz düsturu olanda düsturlar zamanla bir-birindən uzaqlaşır. Başqa yol hər metrikanı bir dəfə, kodda, bütün alətlərin oxuduğu qatda müəyyən etməkdir. dbt Semantic Layer sənədləri nəticəni belə təsvir edir: metrikanın tərifi dbt-də dəyişəndə o, metrikanın istifadə olunduğu hər yerdə yenilənir. dbt burada yanaşmanın nümunələrindən biridir, yeganə alət deyil. Onun modelində mürəkkəb metrikalar sadə metrikalardan nisbət və törəmə göstəricilər kimi yığılır, ona görə marja hər yerdə eyni gəlirdən hesablanır.

Hər metrikanın sahibinin olması dərsliklərdə məlumatların idarə olunması adlanır. DAMA bilik toplusu onu məlumat aktivlərinin idarə olunması üzərində səlahiyyətin və nəzarətin (planlaşdırma, monitorinq və icranın təmin edilməsi) həyata keçirilməsi kimi müəyyən edir. Bu tərifi DAMA Rocky Mountain bölməsi verir. Təcrübədə bu, metrikanın nə demək olduğuna qərar verən və o, qəribə görünəndə cavab verən adı məlum şəxsdir.

Ümumi siyahılar və bir səhifəlik plan

İkinci razılaşma biznesi təsvir edən siyahılara aiddir: təqvim, şirkət, müştəri, məhsul kateqoriyası, məkan. Kimball onları razılaşdırılmış ölçülər adlandırır. Ölçülər o zaman razılaşdırılmış sayılır ki, müxtəlif cədvəllərdəki atributları eyni cür adlansın və eyni dəyərləri alsın. Yalnız bundan sonra müxtəlif proseslərin nəticələrini bir hesabatda yan-yana qoymaq olur və həmin səhifədə bu, inteqrasiyanın mahiyyəti adlandırılır. Belə siyahılar bir dəfə, biznesdə məlumatlara cavabdeh olan insanlarla birlikdə müəyyən edilir, sonra isə təkrar istifadə olunur.

Qrup üçün sinergiyalar məhz burada görünməyə başlayır. Yalnız müştərinin bir tərifi olanda bir şirkətin müştərilərinin digərindən də alış-veriş etdiyini görmək olar.

Eyni məktəb bir səhifəyə sığan planlaşdırma aləti də verir: şin matrisi. Onun sətirlərində biznes prosesləri, sütunlarında isə ölçülər durur. Satışlar, ödənişlər, bronlar və çatdırılmalar sətirlərə, ümumi siyahılar sütunlara yazılır. Sonra matris bir böyük layihə kimi yox, sətir-sətir qurulur.

Kimsə paneli açmazdan əvvəl yoxlamalar

Üçüncü razılaşma belədir: rəqəmləri hər gecə, insanlar onları görməzdən əvvəl maşınlar yoxlayır. Məlumat keyfiyyəti yoxlamaları boşluqları, təkrarları, yolverilməz dəyərləri, köhnəlmiş məlumatları və qeyri-adi həcmləri axtarır. Yükləmə uğursuz olubsa, komanda bunu iclasda yox, səhər bilir.

Gartner məlumat keyfiyyəti haqqında həmin səhifədə qeyd edir: rəhbərlər məlumat keyfiyyətinin vacib olduğu ilə razıdır, amma bunu öz məsuliyyəti saymır. Sahibi olmayan yoxlamalar heç nəyi dəyişmir. Hər uğursuz yoxlamanın reaksiya verməli olan bir adamı olmalıdır.

Həftəlik biznes icmalı

Dördüncü razılaşma görüşdür. Ən yaxşı təsvir olunmuş nümunə Amazon-un həftəlik biznes icmalıdır; o, Amazon-un keçmiş rəhbərləri Kolin Brayar və Bill Karrın Working Backwards kitabından məlumdur. Bu təcrübəni Brayardan öyrənmiş Commoncog müəllifi Sedrik Çin onun ritmini təsvir edir. Ötən həftənin metrikaları bazar günü gecə yarısından sonra formalaşır, bazar ertəsi onlara hər metrikanın sahibi baxır, çərşənbə axşamı bölmələr öz icmallarını keçirir, çərşənbə günü isə bütün şirkətin icmalı olur. Görüş 60 dəqiqə çəkir. Maliyyə xidməti hədəfləri izləyir və istənilən metrikanı müstəqil yoxlaya bilir.

Qrup üçün burada faydalı olan həftəlik biznes icmalının nəyin üzərində dayandığının siyahısıdır:

  • hər həftə eyni səhifələr, eyni ardıcıllıqla;
  • hər metrikanın dəyişikliyi izah edən sahibi;
  • rəqəmlərin neytral qoruyucusu kimi maliyyə xidməti;
  • son altı həftəni son on iki ayla yan-yana göstərən standart qrafik.

Kitabda icmalın necə işləməz hala düşdüyü də təsvir olunub. Commoncog-un gətirdiyi bir nümunədə izlənən metrikaların sayı durmadan artırdı. Müəlliflərin nəticəsi: yuxarı rəhbər icmalı ən vacib metrikaların konkret dəsti ilə məhdudlaşdırmalı idi. Amazon-un öz liderlik prinsipləri məqsədi bir sətirlə izah edir: rəhbərlər təfərrüatları bilir, rəqəmləri tez-tez yoxlayır və metrikalar insanların danışdıqları ilə üst-üstə düşməyəndə onlara şübhə ilə yanaşır.

Real ilk səkkiz həftə

Bütün bunlar üçün hazır platforma lazım deyil. Bizim istifadə etdiyimiz ardıcıllıq belədir:

  1. 1 və 2-ci həftələr: anlamaq. Rəhbərlərlə müsahibələr, vacib qərarların siyahısı, sistemlərin və məlumatların auditi, nəticə üçün başlanğıc səviyyə.
  2. 3 və 4-cü həftələr: razılaşmaq. Metrikaların tərifləri, mərhələli plan və xərcləri ilə memarlıq.
  3. 4-cü həftədən 8-ci həftəyədək: ilk fayda. Kiçik məlumat dilimi üzərində ilk idarəetmə paneli və ilk həftəlik icmal.
  4. 2-ci aydan: qurmaq və idarə etmək. Şirkət-şirkət tam təməl.

Hər şey harada pozulur

  • Həddən çox metrika. Hər şeyin icmalı heç nəyin icmalı deməkdir. Rəhbərliyin həqiqətən qərar verdiyi qısa siyahıdan başlayın.
  • Sahib yoxdur. Sahibi olmayan metrika iki komanda iki versiya gətirənədək dağılır.
  • Təriflər panellərin içindədir. Onda hər yeni panel həqiqətin yeni versiyasına çevrilir.
  • Nizamdan əvvəl süni intellekt. Gartner məlumatların idarə olunması üzrə 1203 rəhbər arasında sorğu keçirib və 2025-ci il fevralın 26-da bildirib: təşkilatların 63%-də süni intellekt üçün lazım olan məlumat idarəetməsi təcrübələri ya yoxdur, ya da onlar buna əmin deyil. Gartner-in proqnozuna görə, 2026-cı ilin sonunadək təşkilatlar süni intellektə hazır məlumatlara söykənməyən süni intellekt layihələrinin 60%-dən imtina edəcək. Məsələnin bu tərəfi haqqında holdinqdə süni intellekt agentləri məqaləsində yazırıq.

Sahman buna necə yanaşır

Sahman erkən mərhələdədir. Hər müştəri ilə işə metrikalar lüğətindən başlayırıq, hər metrikanı bir dəfə kodda müəyyən edirik, məlumatları hər gecə yoxlayırıq və həftəlik biznes icmalını təhkim olunmuş analitiklə aparırıq. Nəticələri yalnız ölçdükdən sonra dərc edəcəyik. Memarlıq platforma səhifəsində təsvir olunub.

Mənbələr

  1. 1Data Quality: Best Practices for Accurate Insights. Gartner
  2. 2Gartner Survey Shows That a Third of Accountants Make Several Financial Errors Per Week due to Capacity Constraints. Gartner, 2024-02-21
  3. 3Cycle time in days to complete the monthly consolidated financial statements. APQC, Open Standards Benchmarking
  4. 4Seizing Opportunity in Data Quality. Thomas C. Redman, MIT Sloan Management Review, 2017-11-27
  5. 52024 Data and AI Leadership Executive Survey. Executive Summary of Findings. Wavestone, 2024
  6. 610 nömrəli MHBS (IFRS 10) «Konsolidə edilmiş maliyyə hesabatları», Komissiyanın 1254/2012 nömrəli Reqlamentinin mətnində (ingilis dilində). EUR-Lex, 2012-12-11
  7. 7IFRS 18 Presentation and Disclosure in Financial Statements. IFRS Foundation, 2024
  8. 8Conformed Facts. Kimball Group
  9. 9dbt Semantic Layer. dbt Labs, 2026-09-29
  10. 10Creating metrics. dbt Labs, 2026-07-20
  11. 11DMBoK Figure 14 Context Diagram: Data Governance and Stewardship. DAMA Rocky Mountain Chapter, 2023-08-23
  12. 12Conformed Dimensions. Kimball Group
  13. 13Enterprise Data Warehouse Bus Matrix. Kimball Group
  14. 14Working Backwards: Insights, Stories, and Secrets from Inside Amazon. Colin Bryar və Bill Carr, St. Martin’s Press, 2021-02-09
  15. 15The Amazon Weekly Business Review (WBR). Cedric Chin, Commoncog, 2024-07-02
  16. 16Leadership Principles. Amazon
  17. 17Lack of AI-Ready Data Puts AI Projects at Risk. Gartner, 2025-02-26

Bu məqalə digər dillərdə də var: English, Русский

Bunun qrupunuzun məlu­mat­la­rında necə işlədiyini görmək istə­yir­si­niz?

Pilot dörd həftə çəkir, rəhbər üçün vacib olan bir suala cavab verir və uğurun yazılı meyarı əvvəlcədən razılaşdırılır.