Hüquq
Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstanda fərdi məlumatların saxlanması
Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstanda fərdi məlumatlar harada saxlanmalıdır və xaricə necə ötürülə bilər: qanun maddələri, cərimələr və açıq suallar.
- Dərc olunub
- 9 dəq oxuma
- 9 dəq oxuma
Qazaxıstan bütün fərdi məlumatların ölkə daxilində saxlanmasını tələb edir. Özbəkistan 2026-cı il martın 27-dən bunu yalnız biometrik və genetik məlumatlar, eləcə də rabitə abunəçilərinin məlumatları üçün tələb edir. Azərbaycanda məlumatları ölkədə saxlamaq barədə ümumi tələb yoxdur, lakin fərdi məlumatları olan hər sistem dövlət qeydiyyatından keçməlidir, belə sistemləri yaratmaq və onlara xidmət göstərmək üçün isə lisenziya lazımdır.
Qaydalar 2026-cı il 16 noyabr tarixinə olan vəziyyətə görə verilib. Bu, qanun mətnlərinin xülasəsidir, hüquqi məsləhət deyil.
Qısaca
- Qazaxıstan: bütün fərdi məlumatlar Qazaxıstanda yerləşən bazada saxlanılır. Qayda 2016-cı il yanvarın 1-dən qüvvədədir və podratçılara, bulud provayderlərinə də aiddir.
- Özbəkistan: ölkədə yalnız üç kateqoriya məlumat qalmalıdır. Digər fərdi məlumatları hökumətin siyahısındakı 49 dövlətdən birində saxlamaq olar. Azərbaycan və Qazaxıstan bu siyahıda yoxdur.
- Azərbaycan: məlumatların lokallaşdırılması barədə ümumi tələb yoxdur. Əvəzində hər sistemin dövlət qeydiyyatı, lisenziya, yazılı razılıq və xaricə ötürmə məhdudiyyətləri var.
- Hər üç ölkədə işləyən qrup üçün ən təhlükəsiz yol budur: hər ölkənin fərdi məlumatları həmin ölkədə qalır, ölkələr arasında isə yalnız aqreqatlar ötürülür.
Üç ölkə bir cədvəldə
| Sual | Azərbaycan | Özbəkistan | Qazaxıstan |
|---|---|---|---|
| Əsas qanun | 2010-cu il 11 may tarixli 998-IIIQ nömrəli | 2019-cu il 2 iyul tarixli ZRU-547 nömrəli | 2013-cü il 21 may tarixli 94-V nömrəli |
| Fərdi məlumatlar ölkədə qalmalıdırmı? | Ümumi tələb tapmadıq | Yalnız biometrik, genetik məlumatlar və rabitə abunəçilərinin məlumatları | Bəli, bütün fərdi məlumatlar |
| Xaricə ötürmə | Eyni mühafizə səviyyəsi olan ölkəyə və ya razılıqla | Siyahıdakı 49 dövlətdən birinə; digər yollar hələ dərc olunmayıb | Mühafizəni təmin edən dövlətə və ya razılıqla |
| Qeydiyyat və ya bildiriş | Emaldan əvvəl hər sistemin dövlət qeydiyyatı | Ölkədə qalmalı olan bazalar üçün dövlət reyestri | İri operatorların bildirişi (2026-cı il dəyişiklikləri) |
| Lisenziya | Bəli, fərdi məlumat sistemlərini yaratmaq və onlara xidmət göstərmək üçün | Tapmadıq | Tapmadıq |
| Sızma barədə bildiriş müddəti | Fərdi məlumatlar qanununda ümumi müddət tapmadıq | Xaricə ötürmə zamanı sızma olarsa, 24 saat, təfərrüatlar 72 saat ərzində | 1 iş günü |
| İnzibati cərimə | 300 manatdan 500 manatadək | Baza hesablama məbləğinin 7 mislindən 100 mislinədək | Aylıq hesablama göstəricisinin 30 mislindən 2000 mislinədək |
| Süni intellekt qaydaları | 2025-2028-ci illər üçün Strategiya, süni intellekt qanunu hələ yoxdur | «İnformasiyalaşdırma haqqında» Qanunda süni intellektlə qərarlar barədə norma | Süni intellekt haqqında ayrıca qanun |
Azərbaycan: saxlama tələbi yoxdur, amma qeydiyyat və lisenziya var
Əsas akt 2010-cu il 11 may tarixli 998-IIIQ nömrəli «Fərdi məlumatlar haqqında» Qanundur. Ona son dəyişiklik 2024-cü il iyunun 28-də edilib.
Saxlama. Fərdi məlumatların Azərbaycanda saxlanmasını tələb edən norma tapmadıq. Belə norma nə Qanunda, nə də Nazirlər Kabinetinin 2010-cu il 6 sentyabr tarixli 161 nömrəli Qərarı ilə təsdiqlənmiş «Fərdi məlumatların mühafizəsinə dair Tələblər»də var. Bu nəticə bank və maliyyə bazarı qaydalarına, dövlət informasiya sistemlərinə və «Hökumət buludu»na, kritik informasiya infrastrukturuna aid deyil. Onları araşdırmamışıq.
Qeydiyyat. Fərdi məlumatların hər informasiya sistemi orada məlumat toplanmağa və işlənməyə başlamazdan əvvəl dövlət qeydiyyatından keçməlidir (15-ci maddə). Mülkiyyətçi yazılı ərizə verir, qeydiyyat bir ayadək çəkir, dəyişikliklər barədə üç iş günü ərzində məlumat verilir. Ərizədə, digər məlumatlarla yanaşı, transsərhəd ötürülən məlumatların kateqoriyaları göstərilir. İstisnalar arasında mülkiyyətçinin və ya operatorun öz işçilərinə aid sistemlər var (15.3-cü maddə).
2026-cı il 2 iyun tarixli 676 nömrəli Fərmandan sonra dövlət reyestrini Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyindəki Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi aparır. Agentlik həm də subyektlərin şikayətlərinə baxır və qeydiyyatdan keçmiş sistemləri yoxlayır.
Lisenziya. Ən çox gözdən qaçan norma budur. 9.14-cü maddəyə görə fərdi məlumatların informasiya ehtiyatlarını formalaşdırmaq, informasiya sistemlərini yaratmaq və onlara xidmət göstərmək yalnız lisenziya əsasında mümkündür:
«Fərdi məlumatların informasiya ehtiyatlarının formalaşdırılması və informasiya sistemlərinin yaradılması, onlara xidmətlərin göstərilməsi yalnız Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq xüsusi razılıq (lisenziya) əsasında həyata keçirilir.»
Bu fəaliyyət növü 2016-cı il 15 mart tarixli 176-VQ nömrəli «Lisenziyalar və icazələr haqqında» Qanunun 2 nömrəli əlavəsinin 3-cü bəndində göstərilib. Lisenziyanı Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi verir: 10 iş günü ərzində, müddətsiz, dövlət rüsumu 1100 manat.
Razılıq. Məlumatları toplamaq və işləmək üçün şəxsin yazılı razılığı lazımdır. Razılıq gücləndirilmiş elektron imzalı elektron sənəd formasında da verilə bilər (8.1-ci maddə). 2024-cü ildə əlavə olunmuş 8.6-cı maddəyə görə razılığın alınması və geri çağırılması mərkəzləşdirilmiş qaydada, Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi üzərindən təmin edilir. Bunun özəl şirkətlər üçün artıq nə dərəcədə məcburi olduğu mətndən aydın deyil.
Podratçı ilə iş. Mülkiyyətçi mühafizənin təmin olunması şərtilə məlumatların toplanmasını və işlənməsini müqavilə əsasında operatora həvalə edə bilər (9.9-cu maddə). Təcrübədə tərəflər bunu məlumatların emalı haqqında razılaşmada təsbit edir.
Xaricə ötürmə. Transsərhəd ötürmə iki halda qadağandır: milli təhlükəsizlik üçün təhdid yaratdıqda və məlumatların ötürüldüyü ölkənin qanunvericiliyi onları Azərbaycan qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş səviyyədə qorumadıqda (14.2-ci maddə). Şəxs ötürməyə razılıq veribsə, məlumatlar mühafizə səviyyəsindən asılı olmayaraq ötürülə bilər (14.3-cü maddə). Mühafizə səviyyəsi yetərli sayılan ölkələrin rəsmi siyahısını tapmadıq.
Səs. Qanun səs fraqmentini və onun akustik parametrlərini biometrik məlumatlar sırasında sayır (9.5-ci maddə), biometrik texnologiyaların yaradılması isə ayrıca lisenziyalaşdırılır. Bu, istənilən səsli köməkçi üçün vacibdir.
Cərimələr. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 375-ci maddəsinə görə, dövlət qeydiyyatı tələb olunan, lakin qeydiyyatdan keçməyən sistemdə fərdi məlumatların işlənməsi və ya məlumatların mühafizəsinin təmin olunmaması 300 manatdan 500 manatadək cərimə ilə nəticələnir. 2027-ci il iyulun 1-dən yeni 371-2-ci maddə qüvvəyə minir. O, kibertəhlükəsizlik tədbirlərinin görülməməsinə və insidentlər barədə məlumat verilməməsinə görə cərimə müəyyən edir: vəzifəli şəxslər üçün 500 manatdan 1000 manatadək, hüquqi şəxslər üçün 1000 manatdan 2000 manatadək.
Süni intellekt. Azərbaycanda süni intellekt haqqında qanun hələ yoxdur. Prezidentin 2025-ci il 19 mart tarixli 530 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş 2025-2028-ci illər üçün süni intellekt Strategiyası süni intellekt üçün hüquqi əsasların və süni intellekt sistemlərində fərdi məlumatlarla bağlı risklərə dair qaydaların hazırlanmasını nəzərdə tutur.
Özbəkistan: üç kateqoriya ölkədə qalır, qalanını 49 dövlətdə saxlamaq olar
2021-ci ilin aprelindən 2026-cı il martın 26-dək Özbəkistan öz vətəndaşlarının bütün fərdi məlumatlarının fiziki olaraq ölkədə yerləşən serverlərdə saxlanmasını tələb edirdi. 2026-cı il 26 mart tarixli ZRU-1125 nömrəli Qanun bu tələbi daraltdı. İndi 2019-cu il 2 iyul tarixli ZRU-547 nömrəli «Fərdi məlumatlar haqqında» Qanunun 27-1-ci maddəsi yalnız üç kateqoriyanın Özbəkistanda saxlanmasını tələb edir:
- fiziki şəxslərin biometrik məlumatları;
- fiziki şəxslərin genetik məlumatları;
- Özbəkistanda fəaliyyət göstərən telekommunikasiya operatorlarının xidmətlərindən istifadə edən fiziki şəxslərin məlumatları.
Digər fərdi məlumatları üç şərtdən biri yerinə yetirildikdə xaricdə saxlamaq və işləmək olar. Ya dövlət məlumatların adekvat qorunmasını təmin edən dövlət kimi tanınıb, ya operator təsdiqlənmiş standart müqavilə şərtlərini və ya məcburi korporativ qaydaları qəbul edib və onlara əməl edir, ya da operator təsdiqlənmiş siyahıdakı beynəlxalq standartlara əməl edir.
Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 29 iyul tarixli 415 nömrəli Qərarı 49 dövlətin siyahısını təsdiqlədi. Siyahıda Avropa İttifaqının bütün 27 üzvü, Böyük Britaniya, İsveçrə, Yaponiya, Koreya Respublikası və Rusiya var, ABŞ isə yalnız EU-US Data Privacy Framework proqramı çərçivəsində işləyən şirkətlər üçün göstərilib. Azərbaycan və Qazaxıstan siyahıda yoxdur.
2026-cı il 16 noyabr tarixinə ikinci və üçüncü şərtlər üçün dərc olunmuş tələblər tapmadıq. Onlar dərc olunanadək yalnız siyahı işləyir. Təfərrüatlar Özbəkistanın fərdi məlumatlar qanunu haqqında məqaləmizdədir.
Qazaxıstan: hər şey ölkədə qalır
Üç ölkə arasında ən sərt qayda Qazaxıstandadır. 2013-cü il 21 may tarixli 94-V nömrəli «Fərdi məlumatlar və onların qorunması haqqında» Qanunun 12-ci maddəsinin 2-ci bəndinə görə mülkiyyətçi, operator və üçüncü şəxs fərdi məlumatları Qazaxıstan ərazisində yerləşən bazada və ya rəqəmsal obyektdə saxlayır. Qayda 2016-cı il yanvarın 1-dən qüvvədədir. Üçüncü şəxslərə müştəri üçün məlumat emal edən podratçı da, bulud provayderi də aiddir.
Məlumatları xaricə yalnız onların qorunmasını təmin edən dövlətlərə və ya şəxsin belə ötürməyə razılığı ilə ötürmək olar (16-cı maddə). Razılığın mətnində məlumatların üçüncü şəxslərə verilib-verilmədiyi və sərhədi keçib-keçmədiyi göstərilməlidir (8-ci maddə).
2026-cı il 24 iyun tarixli 326-VIII nömrəli Qanun iri operatorların, yəni 500 000 və daha çox şəxsin məlumatlarını işləyənlərin üzərinə emala başlamazdan və emalı dayandırmazdan əvvəl tənzimləyiciyə bildiriş vermək vəzifəsi qoydu. Məlumatların təhlükəsizliyinin pozulması barədə bir iş günü ərzində xəbər verilməlidir. 2025-ci il 17 noyabr tarixli 230-VIII nömrəli «Süni intellekt haqqında» Qanun girişi qanunla məhdudlaşdırılan məlumatları lokal süni intellekt sistemlərinə yönəldir. Təfərrüatlar Qazaxıstanın fərdi məlumatlar qanunu haqqında məqaləmizdədir.
Bu, memarlıq üçün nə deməkdir
Hər ölkənin fərdi məlumatlarını həmin ölkədə saxlayın. Qazaxıstan üçün bu, qanunun tələbidir. Özbəkistan üçün bu gün təhlükəsiz variantdır: Azərbaycan 49 dövlətin siyahısında yoxdur, digər iki yol isə hələ əlçatan deyil, ona görə özbəkistanlı müştərilərin fərdi məlumatlarını Bakıda saxlamağın aydın hüquqi əsası olmazdı. Azərbaycanda qanun bunu tələb etmir, lakin yerli saxlama qeydiyyatı sadələşdirir: xaricə ötürülən məlumatları bəyan etmək lazım gəlmir.
İnsanları yox, aqreqatları paylaşın. Hər üç qanun şəxsi birbaşa və ya dolayısı ilə müəyyən etməyə imkan verən məlumatlara aiddir. Həftələr üzrə gəlir, şirkətlər üzrə marja və aktiv müştərilərin sayı fərdi məlumat deyil, ona görə belə aqreqatlardan yığılan qrup qatı bir ölkədə yerləşə bilər. Bir qeyd: banklar və rabitə üçün sahə qaydalarını, mühasibat və vergi sənədlərinin saxlanma qaydalarını araşdırmamışıq.
Xarici süni intellekt modelini xaricə ötürmə kimi qəbul edin. Fərdi məlumatları olan sətirləri başqa ölkədə yerləşən modelə göndərmək hər üç ölkədə transsərhəd ötürmə sayılır. Qazaxıstanda bu, razılığın mətnində göstərilməlidir, süni intellekt haqqında qanun isə girişi məhdud olan məlumatları lokal sistemlərə yönəldir. Özbəkistanda ABŞ siyahıya yalnız EU-US Data Privacy Framework çərçivəsində işləyən şirkətlər üçün daxildir, ona görə hər model provayderini ayrıca yoxlamaq lazım gələcək. Bundan başqa, Özbəkistan qanunu şəxs barəsində hüquqi əhəmiyyətli qərarları yalnız süni intellektin nəticələrinə əsaslanaraq qəbul etməyə icazə vermir.
Səslə ehtiyatlı olun. Azərbaycan qanunu səsi biometrik məlumatlar sırasında göstərir, Özbəkistan isə biometrik məlumatların ölkədə saxlanmasını tələb edir. Tənzimləyicilər bunun səsli köməkçilərə necə tətbiq olunduğunu izah edənədək, şəxsi tanımağa imkan verən yazıları yerli olaraq saxlamaq və işləmək daha düzgündür.
Sənədləri işə başlamazdan əvvəl hazırlayın. Azərbaycanda bu, hər sistemin qeydiyyatı və lisenziya məsələsidir. Özbəkistanda ölkədə qalmalı olan bazaların qeydiyyatıdır. Qazaxıstanda iri operatorların bildirişi və fərdi məlumatlara məsul təyin olunmuş şəxsdir. İnsidentlər barədə bildiriş müddətləri də fərqlidir: Qazaxıstanda bir iş günü, Özbəkistanda isə xaricə ötürmə zamanı sızma olarsa, 24 saat.
Yerli hüquqşünasla yoxlanmalı açıq suallar
Mətnlər bir neçə sualı cavabsız qoyur. Yerli hüquqşünasa və ya tənzimləyiciyə ilk növbədə bunları verərdik.
- Azərbaycan. Qrup üçün sistemlər yaradan və aparan şirkətə öz lisenziyası lazımdır, yoxsa hər məlumat mülkiyyətçisinin lisenziyası kifayətdir?
- Azərbaycan. Özəl şirkətlər üçün razılığı Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi üzərindən almaq artıq məcburidirmi və hansı məlumatlar üçün?
- Azərbaycan və Qazaxıstan. Mühafizə səviyyəsi yetərli sayılan ölkələrin rəsmi siyahısı varmı? Biz tapmadıq.
- Özbəkistan. Müqavilə şərtlərinə və korporativ qaydalara dair tələblər, beynəlxalq standartların siyahısı təsdiqlənibmi? 415 nömrəli Qərar buna 2026-cı ilin avqustundan üç ay vaxt vermişdi.
- Özbəkistan. Adi bazaları hələ də qeydiyyatdan keçirmək lazımdırmı? 20-ci maddə indi qeydiyyatı yalnız ölkədə qalmalı olan bazalar üçün tələb edir, lakin 31-ci maddədə ümumi vəzifə qalıb.
- Qazaxıstan. Əsas nüsxə Qazaxıstanda qalırsa və ötürmə qaydalarına əməl olunursa, fərdi məlumatların surətini xaricdə saxlamaq və ya işləmək olarmı?
- Hər üç ölkə. Səsli köməkçinin emal etdiyi səs yazıları biometrik məlumat sayılırmı?
Sahman buna necə yanaşır
Sahman erkən mərhələdədir. Platforma elə layihələndirilib ki, hər şirkətin məlumatları öz ölkəsindəki məlumat mərkəzində qalır, qrup qatına yalnız fərdi məlumatlar olmadan razılaşdırılmış aqreqatlar düşür, fərdi məlumatları olan sətirlər tələb edən sualları isə ölkə daxilindəki açıq model emal edir. Hər müştəri layihəsini yerli hüquqşünasla yoxlayırıq. Prinsiplər təhlükəsizlik və məlumatlar səhifəsində təsvir olunub.
Mənbələr
- 1«Fərdi məlumatlar haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu, № 998-IIIQ. e-qanun.az, 2010-05-11
- 2«Fərdi məlumatların mühafizəsinə dair Tələblər», Nazirlər Kabinetinin 161 nömrəli Qərarı. Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, 2010-09-06
- 3Kibertəhlükəsizlik sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında 2026-cı il 2 iyun tarixli Fərman və Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin Nizamnaməsi. Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, 2026-06-02
- 4«Lisenziyalar və icazələr haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu, № 176-VQ (rəsmi mətnin surəti). FAOLEX, 2016-03-15
- 5Lisenziyalaşdırma (ingilis dilində). Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi
- 6Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsi. e-qanun.az
- 7Azərbaycan Respublikasının 2025-2028-ci illər üçün süni intellekt Strategiyası. Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, 2025-03-19
- 8«Fərdi məlumatlar haqqında» Özbəkistan Respublikasının Qanunu, № ZRU-547 (rus dilində mətn). lex.uz, 2019-07-02
- 9«Fərdi məlumatlar haqqında» Qanuna dəyişikliklər barədə Özbəkistan Respublikasının Qanunu, № ZRU-1125 (rus dilində mətn). lex.uz, 2026-03-26
- 10Fərdi məlumatların adekvat qorunmasını təmin edən xarici dövlətlərin siyahısı barədə Nazirlər Kabinetinin 415 nömrəli Qərarı (özbək dilində). lex.uz, 2026-07-29
- 11«Fərdi məlumatlar və onların qorunması haqqında» Qazaxıstan Respublikasının Qanunu, № 94-V (rus dilində mətn). adilet.zan.kz, 2013-05-21
- 12Fərdi məlumatlar qanunvericiliyinə dəyişikliklər barədə Qazaxıstan Respublikasının Qanunu, № 326-VIII (rus dilində mətn). adilet.zan.kz, 2026-06-24
- 13«Süni intellekt haqqında» Qazaxıstan Respublikasının Qanunu, № 230-VIII (rus dilində mətn). adilet.zan.kz, 2025-11-17